İzostazi nedir?

[Malibu]

izostazi , yer kabuğunun denge sağlama eğilimini ve maddenin, yer çekimine göre gözlemlenen yer çekimi değerlerine uyacak şekilde dağılımını açıklar. İzostazi kelimesi Yunanca “lsostasios” kelimesi eşit anlamına gelir. Bu teori, 1850 yılında Hindistan dağlarındaki yer çekimi araştırmalarından geliştirildi. İlk önce 1889’da Amerikalı bir yer bilimci olan Clarence Dutton tarafından önerildi. Bu doktrin, yeryüzündeki denge nerede olursa olsun eşit kütlenin eşit yüzey alanlarının altında olması gerektiğini belirtmektedir; Başka bir deyişle, büyük kıta kütlesi, okyanus tabanını oluşturması gerekenden daha hafif malzeme ile oluşturulmalıdır. Böylece, farklı kalınlıktaki kabuk parçaları arasında bir yerçekimi dengesi vardır. Dutton’a göre, yükselen kütleler düşük yoğunluklu kayaçlarla ve yoğunlaşmış kayaçlar tarafından basılı havzalarla karakterizedir. İzostaziDaha büyük boylarını telafi etmek için bu daha hafif kıta malzemesi okyanus tabanı seviyesinin altında ve okyanus taban seviyesinin biraz altına uzanmalı ve böylece okyanuslar ve kıtalar altındaki ünite alanlar dengeli bir denge içerisinde kalabilmelidir. Buna göre, düzgün bir basınç seviyesinin, yığınların yükseldiği ve bastırılmış bölgelerden kaynaklanan basıncın eşit olacağı düşünülmektedir. Buna “İzopi-seviye” adı verilir. Yerküre yüzeyindeki bir bölgeden diğer bölgeye yeterli madde aktarılırsa, izostatik denge bozulur. Magmatik materyalin saldırı, kar ve buz birikimi, çökelti çökelmesi vs. ek bir yük getirirken, denudasyon, eriyik vb. Boşaltma sebep olur. Bu yükleme ve boşaltma süreci dengeyi bozmakta ve tazminat süreci onu restore etmek için gerçekleşmektedir. Dağların tepesinden erozyonla malzeme çıkarılarak hafifleşir. Dolayısıyla malzemeler, dağların köklerine, yeryüzünün içinden derinliklerine doğru ilerlemelidir. Bu hareket, yükselme ve depresyon şeklinde gerçekleşen bir tazminat olarak adlandırılır. Bunun nedeni, derinliklerde kayaçların aşırı yüklenmiş bir alandan yavaş yavaş dışa doğru aktığı, depresyonun oluşması için azalmakta ve yüksekliği oluşturmak için daha yüksek ve daha yükseğe yükselen bir alana kaymaktadır. İzopi düzey, tazminat seviyesidir. Tazminat seviyesi ile yeryüzünün yüzeyi arasındaki bölge, tazminat veya litosfer bölgesi. İzopi düzeyin altındaki bölge, astenosfer olarak adlandırılır. Isostazi kavramını açıklamak için üç teori öne sürülmüştür: 1. Airy TeorisiKabuk bloklarının eşit yoğunlukta ve eşit olmayan kalınlıkta olduğunu varsaymaktadır. Dağları oluşturan bloklar, ovaların bulunduğu katlardan daha kalındır ve bu nedenle, sudaki yüzen buz kütleleri gibi daha yukarıya çıkmaktadırlar. Yüzen buz sekizinci dokuzuncu yüzeye batırılmış ve buz ne kadar yükseldikçe su seviyesinin üstüne çıktıkça su altındaki kısım da derinleşecektir. Böylelikle dağların kökleri yukarıda verilen yüksekliklere oranla bazaltik taban tabakasında derinliğe kadar batar. Bu son jeofizik veriden daha çok destek almaktadır. Örneğin Mt. Himalaya’daki Everest yaklaşık 9 Km yüksekliğe yükselir. bunun derhal altında ise kabuk 80 Kms kalınlığında. Böylece Airy, litosfer bloklarının 2.7 gm yoğunluğa sahip olduğunu ileri sürüldü. kübik santimetre küp başına 3.3 gm yoğunluğa sahip astenosferde yüzer. 2. Pratt TeorisiBu teoriye göre kabukdaki kaya yoğunluğunda bir ayrım vardır ve kabuk bloklarının yüksekliklerinde yoğunlukları belirlenir. Daha hafif materyalden yapılmış bu bloklar yoğun malzemelerden daha yüksektir. Bu nedenle, daha hafif materyalin dağların altında ve okyanus altında daha ağır malzeme bulunduğu varsayılmıştır ve üst bloklar ile alttaki yoğun kayalar arasında, tazminat seviyesi olarak bilinen eşit bir derinlikte bir sınır da vardır. Böylece, yükselen kütleleri oluşturan kayalar ve depresif alanlar, tazminat seviyesinde eşit basınç uygularlar. 3. Heiskanen TeorisiAiry ve Pratt’ın varsayımları bu teoride birleştirildi. Burada, yoğunluğun hem kabuk blokları arasında hem de her blokta değiştiği varsayılmaktadır. Deniz seviyesindeki kayaların ortalama yoğunluğunun daha yüksekten yüksek olanlara kıyasla daha çok olduğu ve bu yoğunluk değişiminin daha da aşağıya doğru devam ettiği, daha derin kayaların daha sığ olanlara oranla daha yoğun olduğu düşünülmektedir. Böylece farklı blokların farklı yoğunluklara sahip olduğu ve buna göre farklı derinliklere doğru uzandığı düşünülmektedir. Dağların kökleri ve kabuğun farklı yerlerinde yoğunluk değişiklikleri için açıklanmaktadır. Isostaz teorisi, dağların dikey yükselişini inandırıcı bir biçimde açıklamaktadır, ancak tektonik hareketleri başlatan faktörün izostazinin var olduğunu ortaya koymak henüz mümkün değildir. Yerkabuğunun gelişiminde izostazın rolü oldukça mütevazı ve belirleyici değildir. Isostazi fikri, İskandinavya’daki buzulların erimesinin yükün azalmasına ve dolayısıyla bölgenin yükselişine sebep olmasıyla desteklenmektedir. İzostaz teorisi sismik verilerle de doğrulanır.